Yunanistan eşcinsel evliliği yasallaştırdı - diğer Ortodoks Hıristiyan ülkeler de bunu takip edecek mi?

Yunanistan, medeni hukuk kapsamında eşcinsel evliliği yasallaştıran, çoğunluğu Ortodoks ilk Hristiyan ülke oldu.
Yunanistan eşcinsel evliliği yasallaştırdı - diğer Ortodoks Hıristiyan ülkeler de bunu takip edecek mi?


Kaynak: independent.co.ukl

Erişim tarihi: 16.02.2024

Yunanistan, medeni hukuk kapsamında eşcinsel evliliği yasallaştıran, çoğunluğu Ortodoks ilk Hristiyan ülke oldu. Perşembe günü 300 sandalyeli parlamentoda 176 milletvekilinin partiler üstü çoğunluğu, Başbakan Kyriakos Mitsotakis'in merkez sağ hükümeti tarafından hazırlanan dönüm noktası niteliğindeki yasa tasarısı lehinde oy kullandı. Diğer 76 milletvekili reformu reddederken, iki milletvekili çekimser kaldı ve 46 milletvekili de oylamada hazır bulunmadı. Mitsotakis oylamanın ardından attığı tweette Yunanistan'ın "evlilik eşitliğini yasalaştıran 16. (Avrupa Birliğine üye) ülke olmaktan gurur duyduğunu" ifade etti. "Bu, insan hakları için bir dönüm noktasıdır ve Avrupa değerlerine tutkuyla bağlı, ilerici ve demokratik bir ülke olan günümüz Yunanistan'ını yansıtmaktadır" diye yazdı.

Doğu Ortodoks liderliği, papa gibi tek bir doktrinel otoriteye sahip olmamasına rağmen, hem kendi ayinlerinde hem de sivil alanda eşcinsel ilişkilerin tanınmasına karşı çıkma konusunda birleşmiş bulunmakta. Çoğunluğu Ortodoks olan ülkelerdeki kamuoyu da çoğunlukla karşı çıkmakta. Ancak bazı değişim işaretleri de var. Son yıllarda çoğunluğu Ortodoks olan iki küçük ülke, Karadağ ve Kıbrıs, eşcinsel birlikteliklere izin verdi; Yunanistan da 2015'te bu haftaki “medeni hal onayına” yükseltmeden önce izin vermişti.

Eşcinsel evlilik
Yunanistan, eşcinsel evliliği yasallaştıran çoğunluğu Ortodoks ilk Hristiyan ülke oldu.

Medeni birliktelikler, Avrupa Birliği'ne yönelen Ortodoks ülkeler arasında daha yaygın hale gelebilir. LGBT ifadelerine baskı uygulayan Rusya'da ve onun yörüngesindeki ülkelerde ise bu konu hala gündemde değil. Aşağıda Ortodoks dünyasındaki kilise pozisyonlarının ve kamuoyunun bir özeti, ardından da çoğunluğu Ortodoks olan ülkelerdeki durumlar yer alıyor.

Ortodoks Dünyası

Doğu Ortodoksluğu, ayrıntılı ritüelleri ve katı bir hiyerarşisi olan, sosyal açıdan muhafazakar, eski bir kilisedir. Kiliseler çoğunlukla ulusal hatlar boyunca örgütlenmiş olup, eski doktrin ve uygulamaları paylaşan ve hem işbirliği hem de çekişme içinde olan çok sayıda bağımsız kiliseye sahiptir.

Yaklaşık 200 milyon Doğu Ortodoksu, başta Doğu Avrupa ve komşu Asya toprakları olmak üzere, bunların toplamının yaklaşık yarısı Rusya'da yaşarken, daha az sayıda kişi de dünyanın dört bir yanında yaşamaktadır. Diğer uluslararası kilise organları gibi Ortodoksluk da LGBT dayatmasıyla karşı karşıya kalmıştır. Çoğu Ortodoks kilise konseyi tarafından 2016 yılında yapılan bir açıklamada, bir erkek ve bir kadın arasındaki evlilik "ilahi kanunun en eski kurumu" olarak nitelendirilmiş ve üyelerin eşcinsel birlikteliklere girmelerinin yasak olduğu belirtilmiştir.

LGBT
Diğer uluslararası kilise organları gibi Ortodoksluk da LGBT dayatmasıyla karşı karşıya kalmıştır.

Washington merkezli bir düşünce kuruluşu olan Pew Araştırma Merkezi tarafından 2015 ve 2016 yıllarında yapılan anketlere göre, Ortodokslar çoğunlukta oldukları ülkelerde ezici bir çoğunlukla toplumun eşcinselliği kabul etmemesi veya eşcinsel evliliği onaylamaması gerektiğini söylemiştir. Yunan Ortodokslar ise göreceli bir “hoşgörü” göstermiş, Ortodoksların yarısı eşcinselliğin kabul edilmesi gerektiğini söylerken dörtte biri de eşcinsel evliliği desteklemiştir. Daha yakın zamanda yapılan anketlerde ise Yunanlılar genel olarak evlilik yasasını az farkla desteklemiştir. Yunan yasası, evliliği sivil alanda geçerli kılıyor ancak herhangi bir kilisenin bu tür törenleri gerçekleştirmesini gerektirmiyor.

Bununla birlikte, Yunanistan'ın Ortodoks liderliği Ocak ayında oybirliğiyle yasaya karşı çıkarak "cinsiyetlerin ikiliği ve tamamlayıcılıklarının sosyal icatlar olmadığını, Tanrı'dan kaynaklandığını" söyledi. Yunanistan Başbakanı Kyriakos Mitsotakis kilisenin tutumunu kabul etti ancak "Teolojik inançlarla ilgisi olmayan Yunan devletinin kararlarını tartışıyoruz" dedi. 

New York'taki Fordham Üniversitesi Ortodoks Hıristiyan Çalışmaları Merkezi Direktörü George Demacopoulos, medeni birlikteliklerin bazı Ortodoks ülkelerin yakın geleceğinde olabileceğini söyledi. Demacopoulos, "Medeni evlilik konusunda, Avrupa Birliği'ne üye ülkelerin eninde sonunda bunu yapacağını düşünüyorum" dedi. "Tahminimce bu ülkelerdeki piskopos meclisleri bu tedbire karşı bir direnç gösterecektir. Nerede olduğunuza bağlı olarak bu gecikebilir de gecikmeyebilir de."

Ukrayna

Ukrayna'da eşcinsel çiftler medeni hallerini yasal olarak tescil ettirememektedir. 2023 yılında, birçok LGBT üyesinin Ukrayna'nın silahlı kuvvetlerine katılmasıyla bu sorun kritik bir hale geldi. O yıl Parlamento'da eşcinsel çiftler için medeni birliktelikler kurulmasını öngören ve partnerlerden birinin çatışmada öldürülmesi halinde tazminat gibi temel haklar sağlayan bir yasa tasarısı sunuldu. Ukrayna'nın iki rakip Ortodoks kilisesini bünyesinde barındıran Tüm Ukrayna Kiliseler ve Dini Kuruluşlar Konseyi, bazı uluslararası kuruluşların ülkenin mevcut kırılganlığını kullanarak istenmeyen değişiklikleri zorladığını iddia ederek yasa tasarısına karşı çıktı.

Eşcinsel çift
Ukrayna'da eşcinsel çiftler medeni hallerini yasal olarak tescil ettirememektedir.

Mevzuat halen beklemededir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 2023 yılında Ukrayna'nın evli heteroseksüel çiftlere sağlanan yasal korumaları talep eden eşcinsel bir çiftin haklarını ihlal ettiğine karar vermiştir. Çoğunluğu Ortodoks olan Ukrayna'da çeşitli dini azınlıklar da bulunmaktadır.

Rusya

Giderek muhafazakârlaşan Rusya'da Devlet Başkanı Vladimir Putin, Rus Ortodoks Kilisesi ile güçlü bir ittifak kurdu ve geleneksel aile değerlerini iktidarının temel taşı haline getirdi. Putin, evliliğin bir erkek ve bir kadının birlikteliği olduğunu öngören bir maddenin eklendiği 2020 anayasa revizyonunda eşcinsel evlilikleri etkili bir şekilde yasakladı. 2013 yılında Kremlin, "eşcinsel propaganda" yasası olarak bilinen ve reşit olmayanlar arasında "geleneksel olmayan cinsel ilişkilerin" kamuoyu önünde desteklenmesini yasaklayan yasayı kabul etti.

Eşcinsel evlilik
Rusya'da eşcinsel evlilikler yasaklanmıştır.

2022'de Ukrayna'ya asker gönderdikten sonra Rus yetkililer, hak savunucularının savaşı meşrulaştırma girişimi olarak gördükleri, Batı'nın "aşağılayıcı" ahlaki etkisine karşı bir kampanya başlattı. 

Kasım ayında Rusya Yüksek Mahkemesi LGBT aktivizmini etkin bir şekilde yasaklayarak hükümetin "uluslararası bir hareket" olarak adlandırdığı LGBT’yi aşırılık yanlısı bir grup olarak nitelendirdi ve Rusya'da yasakladı. 2021 yılında Rusya'nın en büyük bağımsız anket kuruluşu Levada Center tarafından yapılan bir anket, Rusların yalnızca %33'ünün eşcinsel erkek ve kadınların heteroseksüellerle aynı haklara sahip olması gerektiği konusunda tamamen ya da kısmen hemfikir olduğunu gösterdi.

Belarus

Belarus Aile Kanunu, evliliği "bir erkek ve bir kadın arasındaki birliktelik" olarak tanımlamaktadır. “Cinsel yönelim” ve cinsiyet kimliğine dayalı ayrımcılığı yasaklayan bir mevzuat da bulunmamaktadır. 

Sırbistan ve Karadağ

Sırp Ortodoks Kilisesi'nin büyük bir etkiye sahip olduğu iki muhafazakâr Balkan ülkesi olan Sırbistan ve Karadağ, Avrupa Birliği'ne katılma çabalarının bir parçası olarak LGBT haklarını ele alma konusunda karmaşık sonuçlar elde etti. Karadağ 2020'de evlilik dışı ve daha az haklara sahip eşcinsel birlikteliklere izin veren bir yasa tasarısını kabul etti. Sırbistan'da ise benzer bir yasa tasarısı hiçbir zaman parlamento oylamasına sunulamadı. 

Rus kilisesiyle yakın ilişkiler içinde olan Sırp Ortodoks Kilisesi eşcinsel evlilik fikrine karşı çıkıyor. Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic ise, Sırbistan'ın yıllardır açık lezbiyen bir başbakanı olmasına rağmen, eşcinsel evliliklerle ilgili bir tasarıyı imzalamayacağını söyledi. 

Aktivistler yasal birliktelikler için kampanya yürütüyor. Sırbistan'daki onur yürüyüşleri rutin olarak yasaklanıyor ya da sıkı güvenlik tedbirleri altında yapılıyor. Karadağ'da eşcinsel birlikteliklere izin verilse de 620.000 kişilik erkek odaklı toplum bu konuda bölünmüş durumda.

Romanya ve Moldova

Romanya, LGBT üyelerine yönelik toplumsal kabulün artmasına rağmen ne eşcinsel evliliklere ne de medeni birlikteliklere izin veren az sayıdaki Avrupa Birliği üyesinden biri.

Eşcinsel birliktelik
Romanya ve Moldova'da eşcinsel birlikteliklere izin verilmemektedir.

AB üyesi olmayan ancak resmi aday statüsüne sahip komşu Moldova'da ne eşcinsel evliliklere ne de birlikteliklere izin veriliyor. Her iki ülkede de büyük çoğunluk Ortodoks.

Bulgaristan

Bulgaristan'da kamuoyu çoğunlukla eşcinsellere ve daha çok da eşcinsel evliliklere olumsuz bakmaktadır. Balkan ülkesinde aile gelenekleri hala baskındır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi geçtiğimiz yıl Bulgaristan hükümetinin eşcinsel çiftleri yasal olarak tanımayarak Avrupa insan hakları hukukunu ihlal ettiğine karar verdi. Mahkeme ayrıca Bulgaristan'ın eşcinsel çiftleri yasal olarak tanımakla yükümlü olduğuna hükmetti, ancak Bulgaristan bu kararı uygulayacağına dair hiçbir işaret vermedi.

Bulgaristan anayasası eşcinsel evliliğin tanınmasını açıkça yasaklıyor. Anayasanın değiştirilmesi için parlamentoda arka arkaya yapılan üç oylamada üçte iki çoğunluk gerekiyor. Böyle bir senaryo ise uzak görünüyor.